#Verhaal

Rhenen tot tweemaal toe in de frontlinie

Rhenen heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog tot twee keer toe zwaar in de vuurlinie gelegen. De stad moest in vijf jaar tijd twee keer volledig worden geëvacueerd. Als onderdeel van de Grebbelinie was de stad in mei 1940 het toneel van verwoestende gevechten. Tegen het einde van de oorlog kwam Rhenen opnieuw onder vuur te liggen. In de nasleep van Operatie Market Garden (najaar 1944) werd de rivier de Nederrijn de nieuwe frontlinie.   

Het Nederlandse opperbevel had een plan klaar liggen om Rhenen te evacueren bij een eventuele oorlog. Men was zich er maar al te bewust van, dat op en rond de Grebbeberg wel eens een belangrijke veldslag kon plaatsvinden. 

Tussen 11 en 13 mei 1940 werd er hevig gevochten. In drie dagen tijd sneuvelden er enkele honderden Nederlandse en Duitse soldaten. Slachtoffers vielen er niet in het stadje. De bewoners waren gedurende de slag om de Grebbeberg geëvacueerd. Met kolenschuiten, voortgetrokken door sleepboten, waren ze over de Nederrijn naar Krimpen aan de Lek gebracht. 

Na de strijd om de Grebbeberg lag Rhenen grotendeels in puin. Vrijwel onmiddellijk begon de wederopbouw. De binnenstad werd opnieuw ontworpen en herbouwd in de stijl van de Delftse School, behoorlijk traditioneel. Dat was niet alleen esthetisch, maar ook praktisch: bouwmateriaal werd gevonden in het puin zelf. 

Eind 1942 was het herstel zo goed als gereed. Toen sloeg het noodlot opnieuw toe: in september 1944 werd de Slag om Arnhem gestreden. Operatie Market Garden mislukt, de geallieerde opmars komt tot stilstand en de Rijn wordt de frontlijn. Ten zuiden van de rivier bevinden zich de geallieerden en ten noorden de Duitse troepen. Rhenen en ook Ouwehands Dierenpark liggen dan, evenals in 1940, weer in de frontlinie. 

Voor de tweede keer moesten de inwoners van Rhenen worden geëvacueerd. De stad werd door de geallieerden zwaar beschoten en daarom moesten in oktober de meeste bewoners hun woning verlaten. Enkele mensen mochten op Ouwehands dierenpark de achtergebleven dieren verzorgen. In november schoten de Duitsers alle wilde dieren dood, omdat ze bang waren dat deze zouden ontsnappen. 

Op 16 februari 1945 moest ook het dierenpark worden ontruimd. De volgende dag vertrok een bonte stoet naar Veenendaal. Onderweg ontsnapten verschillende dieren. In Veenendaal werden ze ondergebracht in de Panter sigarenfabriek. De achtergebleven olifanten en het nijlpaard werden door de Duitsers doodgeschoten. Vanuit Veenendaal ging men in februari naar Doorn waar de dieren tot mei 1945 verbleven.  

Pas in juni 1945 konden de bewoners van het zwaar getroffen Rhenen naar hun huizen terugkeren. Bijna alle leegstaande huizen bleken geplunderd. Een groot deel van de zuidelijke binnenstad lag in puin waaronder de spoorbrug over de Rijn en de Cunerakerk, het symbool van de stad. Het jaar 1946 stond dus opnieuw in het teken van de wederopbouw. 

Markt 20, 3911 LJ Rhenen

Photos