Het slagveld van Öykkösenvaara

De Vervolgoorlog was een conflict waarin Finland en nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog gezamenlijk tegen de Sovjet-Unie vochten. Deze oorlog duurde van de Finse oorlogsverklaring op 25 juni 1941 tot de Wapenstilstand van Moskou op 19 september 1944. In de zomer van 1944 voerde de Finse 21e Brigade, onder bevel van kolonel Torvald Ekman, na een terugtrekking uit eerdere posities bij Karhumäki, een gevechtsretraite uit in de richting van de oude grens tussen Finland en Rusland ten zuiden van Ilomantsi.

Het Finse hoofdkwartier gaf opdracht tot de vorming van een tijdelijke gevechtsgroep met als doel de oprukkende vijandelijke troepen richting Ilomantsi te stoppen, te omsingelen en te vernietigen. Deze taak werd toevertrouwd aan generaal-majoor Erkki Raappana, die sinds het begin van de oorlog het bevel voerde over de 14e Divisie in de sector Rukajärvi.

De 21e Brigade verplaatste zich vervolgens naar vooraf geselecteerde posities rond Öykkösenvaara, waar het terrein aanzienlijke defensieve voordelen bood. De steile en rotsachtige hellingen maakten het mogelijk om verdedigingswerken op meerdere niveaus aan te leggen. Bovendien liep er slechts één smalle weg tussen waterpartijen door naar de positie, waardoor de bewegingsvrijheid sterk werd beperkt en aanvallers gedwongen werden zich door een nauwe corridor te verplaatsen. Deze geografische kenmerken waren bepalend voor zowel de inrichting van de verdediging als het latere verloop van de gevechten.

Vanaf eind juli 1944 werkten bijna duizend mannen aan de inrichting van de stellingen. Onder hen bevonden zich ervaren genisten en reservisten met een technische opleiding. Zij werden ondersteund door gedetineerden die dwangarbeid verrichtten en door militairen die om uiteenlopende redenen van frontdienst waren vrijgesteld. Er werden schuttersputten gegraven, overdekte schuilplaatsen gebouwd en diverse hindernissen aangelegd. De plannen voorzagen tevens in versterkte geschutsopstellingen nabij de heuveltop, maar deze waren nog niet volledig voltooid toen op 29 juli 1944 de eerste eenheden van de Sovjet 289e Divisie het gebied bereikten.

Bij hun poging tot opmars werden de Sovjettroepen geconfronteerd met geconcentreerd vuur vanuit goed voorbereide Finse stellingen. Eenheden van de 21e Brigade bestreden de aanvallers met handvuurwapens, ondersteund door mortieren, artillerie en een 45-millimeter antitankkanon. Mijnen die langs de toegangsweg waren geplaatst, richtten aanzienlijke schade aan onder de gemotoriseerde eenheden van de Sovjet-Unie en maakten de route uiteindelijk onbruikbaar voor verdere opmars en bevoorrading. Herhaalde aanvalspogingen liepen vast onder dit gecombineerde verdedigingsvuur.

Begin augustus gaf het Sovjetcommando opdracht tot terugtrekking uit het gebied. Tijdens deze fase raakten Sovjet-eenheden omsingeld door Finse troepen. Slechts delen van deze formaties wisten zich naar het oosten terug te trekken, vaak onder achterlating van materieel. De gevechten rond Öykkösenvaara maakten deel uit van de bredere operaties aan het Ilomantsi-front, die het Sovjetoffensief in deze regio tot stilstand brachten.

De Slag om Ilomantsi had een belangrijke invloed op het verdere verloop van de oorlog. Het dwong het opperbevel van het Rode Leger af te zien van de strategische doelstelling om Finland tot een onvoorwaardelijke overgave te dwingen.