Luite Middendorp, de tragische reis van een onderduiker

Luite Middendorp werd op 8 maart 1924 geboren in Terband en groeide op in Donkerbroek, waar hij met zijn ouders aan de Herenwal woonde. Tijdens de bezetting toonde het gezin grote moed door in mei 1943 een Joods meisje, Henny Waas, in hun huis te verbergen en haar zo te beschermen tegen vervolging door de nazi's.

Om aan de verplichte arbeid in Duitsland, bekend als Arbeitseinsatz, te ontkomen, dook Luite in de zomer van 1943 zelf onder. Hij leefde ondergedoken tot 24 juni 1944, toen het misging. Op die dag was Luite toevallig thuis vanwege een ernstige beeninfectie. Door verraad – iemand had een brief gestuurd om hem en anderen aan te geven – vond er een razzia plaats in Donkerbroek. Landwachters, collaborateurs die als een soort hulppolitie voor de bezetters fungeerden, arresteerden Luite, zijn vader en Henny Waas (11 jaar oud).

Vanaf dat moment begon een lange en moeilijke beproeving. Luite werd eerst opgesloten in de gevangenis van Leeuwarden. Daarna volgde deportatie naar Kamp Amersfoort, een doorgangskamp waar gevangenen vaak mishandeld en misbruikt werden. Van daaruit werd Luite overgebracht naar het concentratiekamp Neuengamme bij Hamburg en uiteindelijk naar het beruchte kamp Bergen-Belsen.

De omstandigheden in Bergen-Belsen waren verschrikkelijk: er was nauwelijks voedsel, ziekten verspreidden zich snel en medische zorg was vrijwel onbestaande. Uitputting, honger en ziekte eisten elke dag vele slachtoffers. Luite, slechts 21 jaar oud, overleefde de ontberingen niet. Op 14 april 1945, een dag nadat Donkerbroek was bevrijd, stierf hij in Bergen-Belsen, uitgeput en verzwakt.

Een dag later werd Bergen-Belsen bevrijd door de Britten. Zij troffen massagraven en duizenden onbegraven lichamen aan, evenals ongeveer 60.000 overlevenden, van wie er in de daaropvolgende dagen en weken ongeveer 14.000 stierven, mede als gevolg van ondervoeding en uitdroging.

Het duurde meer dan een jaar voordat Luite's ouders officiële bevestiging kregen van zijn overlijden.

Ondanks de tragische gebeurtenissen wist Henny Waas de oorlog te overleven. Zij was via Kamp Westerbork gedeporteerd naar het concentratie- en doorgangskamp Theresienstadt. Op 8 mei 1945 werd Henny bevrijd door het Rode Leger.

Ter nagedachtenis aan Luite en als eerbetoon aan zijn moed en opoffering is op de begraafplaats in Donkerbroek een monument opgericht. Dit monument is tot stand gekomen op initiatief van de Oranjevereniging en Dorpsbelang Donkerbroek en herinnert ons aan de prijs die velen hebben betaald voor onze vrijheid.