#Historia

Relacja Wasilija Marempolskiego

Wasyl Marempolski był ukraińskim robotnikiem przymusowym, sprowadzonym na wyspę Jersey przez Organizację Todta – nazistowską grupę zajmującą się inżynierią cywilną i wojskową – w okresie niemieckiej okupacji. Poniższy fragment pochodzi z jego relacji z pracy w podziemnym kompleksie tuneli znanym jako Ho8 (Hohlgangsanlage 8 – instalacja korytarzy jaskiniowych nr 8), który od 1946 roku jest udostępniony zwiedzającym jako muzeum. Wcześniej obiekt ten znany był jako Niemiecki Szpital Podziemny, a obecnie nosi nazwę Jersey War Tunnels.

„Codziennie musieliśmy maszerować z obozu do podziemnego szpitala. Zginęła około jedna czwarta naszej brygady, a jej szeregi uzupełniali żołnierze z innego obozu na Jersey. Gdy wyruszaliśmy do podziemnego szpitala, ledwo świtało. Byliśmy bardzo młodymi chłopcami, wychudzeni, wyczerpani, ubrani w podarte ubrania i zsiniali z zimna. Miejsce pracy było ogromnym labiryntem tuneli. Byłem przerażony. W niektórych miejscach strop podtrzymywały drewniane podpory, słyszeliśmy szum płynącej wody i czuć było zapach wilgoci. Przypominało to grobowiec. Ściany były surowo ciosane, a pod stopami było błoto. Wszędzie ludzie pracowali jak mrówki. Trudno było uwierzyć, że wszystkie te tunele zostały wykopane przez słabnące ręce i nogi tych niewolników. Ludzie byli tak wyczerpani, że ledwo mogli unieść łopatę. Przyszłość wszystkich była taka sama – śmierć. Przez 12 godzin dziennie przebywaliśmy pod ziemią. Wiele osób zginęło, zwłaszcza podczas wybuchów dynamitu, kiedy raniły ich spadające odłamki skał. Ci, którzy odnieśli poważne rany, byli zabierani… i nigdy więcej ich nie widziano.”

16 kwietnia 1943 r. polscy robotnicy Franz Straburski i Stephan Jankowiak, przydzieleni do firmy Organisation Todt należącej do H. Grimmicha, zginęli przygnieceni podczas zawalenia się stropu. Fakt, że zostali pochowani na Cmentarzu Nieznanych w Westmount dopiero 20 kwietnia, świadczy o wysiłku, jaki trzeba było włożyć, by wydobyć ich ciała spod zawalonych kamieni. Marempolsky i inni twierdzili, że zaledwie kilka dni później doszło do kolejnego zawalenia się stropu, w wyniku którego zginęło osiemnastu lub dwudziestu dwóch mężczyzn, ale informacja ta nie została potwierdzona.

Photos